Ngành Bán lẻ Việt Nam: phục hồi tiêu dùng, IPO tỷ đô và bài học từ PNJ

Trong 6 tháng đầu 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 3.889,5 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ — tăng trưởng thực (đã loại trừ yếu tố giá) đạt khoảng 7,3%, phản ánh sức mua nội địa phục hồi khá vững. Quý I/2026 chứng kiến lợi nhuận nhóm bán lẻ bùng nổ: MWG (Thế Giới Di Động) đạt doanh thu hơn 46.400 tỷ đồng (+29%), lợi nhuận sau thuế tăng 78% lên 2.758 tỷ đồng; Digiworld (DGW) tăng doanh thu 54%, lợi nhuận tăng 89%; chuỗi nhà thuốc Long Châu hiện đóng góp khoảng 90% lợi nhuận của FPT Retail (FRT).

Sự kiện đáng chú ý nhất nửa đầu năm là thương vụ IPO của Điện Máy Xanh (ĐMX): chào bán 179,5 triệu cổ phiếu với giá 80.000 đồng/cổ phiếu, định giá trước IPO khoảng 3,35 tỷ USD — một trong những thương vụ IPO lớn nhất lịch sử chứng khoán Việt Nam. Kết quả phân phối đạt 93% lượng chào bán, huy động thực tế hơn 13.315 tỷ đồng; MWG vẫn nắm giữ khoảng 86% vốn điều lệ sau IPO. ĐMX dự kiến chính thức niêm yết trên HOSE vào tháng 8/2026, được xem là phép thử dòng tiền cho làn sóng IPO bán lẻ tiếp theo gồm Bách Hóa Xanh, WinCommerce, Highlands Coffee và Golden Gate.

Ở chiều ngược lại, cổ phiếu PNJ chao đảo sau vụ buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương xuyên quốc gia liên quan đến công ty giám định con của PNJ. Vốn hóa công ty bốc hơi khoảng 4.350–6.300 tỷ đồng trong tuần đầu tháng 7, giá cổ phiếu có lúc chạm đáy 50.800 đồng. Do các sản phẩm liên quan kim cương đóng góp khoảng 33% doanh thu mảng trang sức, SSI đã hạ dự báo lợi nhuận sau thuế 2026 của PNJ xuống còn 3.333 tỷ đồng (từ 3.569 tỷ đồng). Doanh nghiệp khẳng định hoạt động kinh doanh vẫn bình thường, đồng thời công bố kế hoạch mua lại cổ phiếu quỹ để trấn an thị trường.

Về định giá, bốn mã đầu ngành bán lẻ đang phân hóa mạnh: PNJ giao dịch ở vùng thấp nhất (P/E 7,2 lần, P/B 1,81 lần) do ảnh hưởng của biến cố kim cương, trong khi FRT ở vùng cao nhất (P/E 22,2 lần, P/B 4,54 lần) nhờ câu chuyện tăng trưởng Long Châu. MWG và DGW đều giao dịch quanh P/E 14,3 lần. Định giá thấp của PNJ đi kèm rủi ro sự kiện chưa ngã ngũ, không đồng nghĩa với "định giá hấp dẫn an toàn".

Làn sóng IPO bán lẻ được hỗ trợ bởi Nghị định 245/2025 cho phép IPO và niêm yết đồng thời, rút ngắn quy trình xuống còn khoảng 30 ngày, cùng kỳ vọng dòng vốn ngoại gia tăng hậu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam (FTSE Russell, tháng 9/2026). Với nhà đầu tư, chiến lược hợp lý là tách bạch giữa câu chuyện tăng trưởng cấu trúc (mở rộng chuỗi, IPO, phục hồi tiêu dùng) và rủi ro sự kiện (khủng hoảng truyền thông, pháp lý) — theo dõi sát diễn biến điều tra PNJ và tiến độ niêm yết ĐMX như hai phép thử quan trọng nhất của ngành trong quý III/2026.

Nguồn: Tổng cục Thống kê, VietnamPlus, VnEconomy, CafeF, Vietstock, SSI Research, Tuổi Trẻ, Znews, CafeBiz (Tháng 7/2026). Nội dung mang tính chất tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư cá nhân hóa.